«Να υπερνικάς κάθε φόβο ή εμπόδιο για ένα μεγαλύτερο σκοπό»

Όταν η πόλη κοιμάται, εκείνη βρίσκεται σε επιφυλακή. Οι νυχτερινές βάρδιες είναι ένα από τα στοιχεία που κάνουν τη δουλειά στο Πυροσβεστικό Σώμα τόσο ιδιαίτερη. Όπως εξηγεί, το να εργάζεσαι τη νύχτα είναι κουραστικό και απαιτητικό για τον οργανισμό, όμως η ανταμοιβή που νιώθεις βοηθώντας τον κόσμο είναι ανεκτίμητη. Για να μπορέσει να ανταποκριθεί σε αυτόν τον ρυθμό, έχει μάθει να προσαρμόζει και την προσωπική ζωή της, προσπαθώντας να κρατά μια ισορροπία ανάμεσα στη δουλειά, την καθημερινότητα και τις δικές της στιγμές.

Αυτό που της δίνει τη μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι η δυνατότητα να βρίσκεται δίπλα στον πολίτη μέσα σε ελάχιστο χρόνο, τη στιγμή που έχει ανάγκη. «Είναι ένα πολύ όμορφο συναίσθημα όταν οι ίδιοι οι πολίτες σε ευχαριστούν για την παρουσία και το έργο σου», λέει, τονίζοντας πως αυτή η αναγνώριση είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή για έναν άνθρωπο που βρίσκεται στο καθήκον οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας.

Οι νυχτερινές βάρδιες, όμως, έχουν και τη δική τους δύσκολη πραγματικότητα. Στατιστικά, εκείνες τις ώρες καταγράφονται περισσότερα τροχαία ατυχήματα, ιδιαίτερα σε περιόδους γιορτών, όταν ο κόσμος βγαίνει περισσότερο. Κάθε συμβάν είναι διαφορετικό και κουβαλά τη δική του ένταση, καθώς οι πυροσβέστες καλούνται συχνά να επέμβουν σε στιγμές βαθιάς προσωπικής απώλειας ή σε σοβαρά ατυχήματα. «Κάθε περιστατικό είναι μοναδικό», σημειώνει, «γιατί πάντα βρίσκεται πίσω του μια δύσκολη ανθρώπινη στιγμή».

Για εκείνη, η δουλειά στο Πυροσβεστικό Σώμα δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα. Είναι μια αποστολή. «Πρόκειται για ένα τεράστιο κοινωνικό έργο που δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα άλλο», εξηγεί. Είναι η επιλογή να βρίσκεσαι δίπλα στον συνάνθρωπο στις πιο δύσκολες στιγμές του, μια δουλειά που απαιτεί τόσο σωματική όσο και ψυχική δύναμη για να αντέξεις τις προκλήσεις. Στο τέλος της ημέρας, όμως, η ευγνωμοσύνη του κόσμου είναι εκείνη που γεμίζει τους ανθρώπους του Σώματος και τους δίνει τη δύναμη να συνεχίζουν.

Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα επάγγελμα που παραδοσιακά θεωρείται ανδροκρατούμενο, η ίδια δεν αισθάνθηκε ποτέ ότι χρειάστηκε να αποδείξει περισσότερα λόγω του φύλου της. Όπως εξηγεί, ίσως στο παρελθόν να υπήρχαν τέτοιες αντιλήψεις, όμως σήμερα η πραγματικότητα μέσα στις βάρδιες είναι διαφορετική. Οι πυροσβέστες λειτουργούν ως ομάδα, δεμένοι μεταξύ τους, καθώς καλούνται να συνεργαστούν κάτω από δύσκολες και απαιτητικές συνθήκες. Εκεί δεν υπάρχουν φυλετικοί ή άλλοι διαχωρισμοί - μόνο κοινός στόχος.

Και αυτός ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να βρίσκονται πάντα δίπλα στον πολίτη. «Θέλω ο κόσμος να γνωρίζει ότι είμαστε σε ετοιμότητα όλο το 24ωρο», λέει. Παρά την κούραση των νυχτερινών βαρδιών, η αγάπη για το έργο που προσφέρουν και η ενσυναίσθηση για τον συνάνθρωπο παραμένουν αστείρευτες. «Είμαστε άνθρωποι της διπλανής πόρτας που αφήνουν τις οικογένειές τους και βρίσκονται εκεί, στο καθήκον, για να βοηθήσουν».

Η επιστροφή στην καθημερινότητα μετά από μια απαιτητική επιχείρηση δεν είναι πάντα εύκολη. «Η αλήθεια είναι οτι είναι αρκετά δύσκολο καθότι έχουμε αποδιοργανωμένους ρυθμούς συνέχεια. Το πρώτο πράγμα, αν δεν συντρέχει κάποιος άλλος λόγος, είναι να ξεκουραστούμε για να αναπληρώσουμε την χαμένη ανάπαυση. Πρέπει ο καθένας να δημιουργήσει ένα σωστό ισοζύγιο μεταξύ ξεκούρασης φίλων και υποχρεώσεων. Ιδίως εάν έχει προηγηθεί ένα δύσκολο συμβάν είναι σημαντική ακόμα και η ψυχολογική επάνοδος και αποφόρτιση».

Από όλα όσα έχει ζήσει μέσα από τη δουλειά της, υπάρχει ένα μάθημα που ξεχωρίζει: ότι ο άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει πολύ περισσότερα απ’ όσα πιστεύει. «Έμαθα πως μπορείς να υπερνικήσεις κάθε δυσκολία και κάθε φόβο για έναν μεγαλύτερο σκοπό», λέει. Για εκείνη, ο μεγαλύτερος σκοπός είναι να μπορεί να βρίσκεται δίπλα σε όποιον έχει ανάγκη και να δίνει το καλύτερο κομμάτι του εαυτού της - κάθε φορά που η πόλη χρειάζεται βοήθεια.

«Η νύχτα είναι η βασίλισσα του απρόβλεπτου»

Για τη Διονυσία Ψαρρή, η νύχτα είναι η στιγμή που η πόλη δείχνει τον πραγματικό της εαυτό. Όσα την ημέρα κρύβονται «κάτω από το χαλί», όπως η μέθη, η χρήση ουσιών, η βία και η παραβατικότητα, βγαίνουν στην επιφάνεια. Έτσι, πέρα από τα κλασικά παθολογικά περιστατικά ή τα τραύματα, η ομάδα του ΕΚΑΒ καλείται να διαχειριστεί και όλες τις ιδιαίτερες συνθήκες που γεννά το σκοτάδι.

Σε αυτή την παράλληλη πραγματικότητα, ακόμα και οι ήχοι αλλάζουν. Καθώς η κίνηση μειώνεται, ο ήχος της σειρήνας μεγεθύνεται. «Είναι ένας ήχος που με κεντρίζει ακόμα και στα ρεπό μου», εξομολογείται. Η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει η ασφάλεια, καθώς το σκοτάδι «σαμποτάρει» τα πρωτόκολλα. Εκεί, η εκπαίδευση πρέπει να συναντήσει την εμπειρία, ώστε ο διασώστης να εκτιμήσει ακαριαία τον εν δυνάμει κίνδυνο και να πράξει αναλόγως.

Πολλοί πιστεύουν ότι η τριβή με τον πόνο σκληραίνει τους διασώστες, όμως η Διονυσία το διαψεύδει. Για εκείνη, η ενσυναίσθηση είναι απαραίτητη, αρκεί να υπάρχει διαχείριση. «Μπορείς να μπεις στη θέση του ασθενή ή των συγγενών του, αλλά δεν οικειοποιείσαι τα συναισθήματά τους, γιατί αν το κάνεις ακυρώνεις τον ρόλο σου. Είσαι εκεί για να προσφέρεις προνοσοκομειακή φροντίδα. Η ενσυναίσθηση σε βοηθάει να κατανοήσεις και να μπορέσεις να προσφέρεις την ψυχολογική υποστήριξη, που πιθανώς χρειάζεται».

Σε ένα επάγγελμα όπου η οδήγηση υπό απαιτητικές συνθήκες και η σωματική δύναμη για τη μεταφορά ασθενών θεωρούνται ακόμη από πολλούς «ανδρική υπόθεση», η ίδια αντιμετωπίζει την αμφισβήτηση με επαγγελματισμό και χιούμορ. Στις απορίες των ασθενών για το αν μια γυναίκα μπορεί να οδηγήσει το ασθενοφόρο ή να τους σηκώσει, απαντά με πειράγματα που εκτονώνουν την ένταση, κερδίζοντας τελικά την καθολική παραδοχή. «Είναι η πρώτη μου μέρα» ή «Μη φοβάστε, σήμερα δε μου έχει πέσει κανείς!», είναι κάποιες ατάκες που έχει χρησιμοποιήσει -εφόσον το επιτρέπουν οι συνθήκες- για να τους χαλαρώσει. «Πάντως, γενικά μιλώντας, στο τέλος της ημέρας, η πλειοψηφία μας "παραδέχεται"», αναφέρει.

Όταν τη ρωτούν για τα περιστατικά που θυμάται, η απάντησή της ανατρέπει την κοινή πεποίθηση ότι οι διασώστες κρατούν μόνο τα επείγοντα των λίγων λεπτών.

Στις νέες κοπέλες που φοβούνται τη νύχτα, η Διονυσία στέλνει ένα μήνυμα θάρρους. Υπενθυμίζει ότι το επάγγελμα είναι ανθρωποκεντρικό και πάνω από όλα μετρά η διάθεση για προσφορά. «Η νύχτα είναι απλά ένα κομμάτι της δουλειάς μας. Δύσκολο; Ναι. Ενδιαφέρον; Ναι. Δεν χρειάζεται να φοβάται. Καμία δεν είναι μόνη!».

Η προσωπική ζωή απαιτεί τις δικές της ισορροπίες. Στην αρχή, η ημέρα μετά τη νυχτερινή βάρδια ήταν μια μέρα χαμένη. «Ήμουν ζωντανή – νεκρή. Με τον καιρό το συνηθίζεις, το καταλαβαίνουν και το συνηθίζουν και οι δικοί σου άνθρωποι. Προσωπικά, μια ήρεμη προπόνηση, μια βόλτα στη φύση, ένα καλό βιβλίο, με "φορτίζει" εκ νέου».

Αν έπρεπε να περιγράψει τη δουλειά της με μία λέξη, αυτή θα ήταν «Απρόβλεπτη». Γιατί στη νυχτερινή βάρδια, τη «βασίλισσα» του ΕΚΑΒ, μπορείς να δεις τους πάντες και τα πάντα. «Και πολλές φορές, πιο καθαρά απ’ ό,τι την ημέρα».

«Η νύχτα είναι πιο σιωπηλή, αλλά όχι πιο ήρεμη»

Για τα στελέχη του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακροφυλακής, η στιγμή που οι περισσότεροι άνθρωποι κλείνουν τα φώτα των σπιτιών τους σηματοδοτεί συχνά την έναρξη της πιο απαιτητικής βάρδιας. Όπως εξηγεί η Ελένη Μέξια, Αρχικελευστής Λ.Σ., υπάρχει πράγματι η αίσθηση μιας «παράλληλης πραγματικότητας»· η πόλη ησυχάζει, αλλά στο λιμάνι η ζωή συνεχίζεται με αφίξεις πλοίων, φορτοεκφορτώσεις, ελέγχους και περιπολίες.

Επαγγελματικά, η προσαρμογή είναι απαραίτητη, καθώς ο οργανισμός λειτουργεί αντίστροφα από των άλλων. Αν και χάνονται κάποιες κοινωνικές στιγμές, η σχέση με τη δουλειά γίνεται ιδιαίτερη. «Νιώθεις ότι κρατάς μια βάρδια ευθύνης την ώρα που οι άλλοι ξεκουράζονται. Δεν το βλέπω ως απομόνωση, το βλέπω ως αποστολή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η μεγαλύτερη δυσκολία εντοπίζεται στη διαχείριση του βιολογικού ρολογιού και στον συντονισμό με την οικογένεια. Η σωματική κόπωση είναι δεδομένη, όμως η πραγματική πρόκληση είναι ο προγραμματισμός, ώστε να μη «χάνονται» οι στιγμές με τους οικείους της λόγω της ανάγκης για ύπνο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Στο πεδίο, η ένταση των περιστατικών τη νύχτα είναι διαφορετική, καθώς το σκοτάδι κάνει τα πάντα να μοιάζουν πιο οριακά. Η περιορισμένη ορατότητα απαιτεί γρήγορες και κρίσιμες αποφάσεις, κάτι που μόνο η πράξη μπορεί να διδάξει.

Στην πολύβουη πρωινή βάρδια δύσκολα βρίσκει κανείς την αμεσότητα και την αλληλεγγύη που αναπτύσσεται τις νυχτερινές ώρες. «Τη νύχτα γινόμαστε μια γροθιά. Οι δύσκολες ώρες γεννούν μια βαθιά αδελφοσύνη· ξέρεις ότι ο άλλος είναι εκεί για σένα, ό,τι κι αν συμβεί», τονίζει και συνεχίζει «παρά την κούραση, υπάρχει εκείνη η στιγμή που ησυχάζουν τα πάντα και ακούς μόνο το κύμα να χτυπάει στα κρηπιδώματα και τη δέσμη του φάρου να σκίζει το σκοτάδι. Εκεί νιώθεις το βάρος και την τιμή της αποστολής σου: ότι είσαι ο θεματοφύλακας αυτής της γαλήνης. Αυτές οι στιγμές είναι που σου δίνουν το κίνητρο να συνεχίσεις».Ω

Σε ένα σκληρό εργασιακό περιβάλλον, η γυναικεία ψυχραιμία αποδεικνύεται συχνά καθοριστική. Η Ελένη θυμάται ένα περιστατικό με κακοκαιρία, όπου ένας πατέρας σε έντονη αναστάτωση φώναζε στο προσωπικό επειδή έχασε την επιβίβαση. Αντί για επιβολή, επέλεξε την ψυχραιμία, μιλώντας του ήρεμα μακριά από το πλήθος και προσφέροντας λύσεις, γεγονός που εκτόνωσε αμέσως την ένταση. Όσο για την «εξουσία» της στολής, μπορεί να υπάρξουν στιγμές αμφισβήτησης λόγω φύλου, αλλά η διευκρινίζει πως ο σεβασμός δεν κερδίζεται με τη φωνή, αλλά με τη γνώση, την εμπειρία και την αποφασιστικότητα την ώρα της κρίσης.

Η μετάβαση από την ένταση της νύχτας στο φως της ημέρας φέρνει μια αίσθηση ανακούφισης για το καθήκον που ολοκληρώθηκε, αλλά και ανάγκης για αποσυμπίεση την ώρα που η πόλη ξυπνά. Αν έπρεπε να περιγράψει τη νυχτερινή βάρδια με μία μόνο λέξη, αυτή θα ήταν η «Εγρήγορση».

«Το τιμόνι δεν έχει φύλο, έχει ικανότητα και η δουλειά μας σε ανταμείβει με αυτοπεποίθηση»

Η καθημερινότητα μιας οδηγού λεωφορείου έχει έναν δικό της ρυθμό, διαφορετικό από εκείνον που βιώνουν οι περισσότεροι άνθρωποι στην πόλη. Όπως περιγράφει η Ιωάννα Δουργούτη, «είναι μία εντελώς διαφορετική καθημερινότητα. Ενώ οι περισσότεροι κοιμούνται ή χαλαρώνουν, εγώ έχω την ευθύνη να μεταφέρω με ασφάλεια τους επιβάτες στον προορισμό τους». Για εκείνη, η δουλειά δεν είναι απλώς μια μετακίνηση από στάση σε στάση, είναι μια αόρατη αλλά ουσιαστική συμβολή στον παλμό της πόλης. «Είναι μεγάλη ικανοποίηση να ξέρω ότι βοηθάω την πόλη να ξεκινήσει και να κλείσει τη μέρα της», λέει, περιγράφοντας πώς μέσα από το τιμόνι του λεωφορείου νιώθει ότι μεταφέρει καθημερινά κάτι περισσότερο από ανθρώπους: «Νιώθω ότι κουβαλάω τις ιστορίες των ανθρώπων, από το άγχος της δουλειάς μέχρι τη χαρά της επιστροφής στο σπίτι».

Το αίσθημα ευθύνης είναι έντονο σε κάθε διαδρομή. «Με κάνει υπερήφανη το γεγονός ότι εκατοντάδες άνθρωποι μου εμπιστεύονται τη ζωή τους καθημερινά. Η μεγαλύτερή μου ικανοποίηση είναι να τους μεταφέρω στον προορισμό τους με απόλυτη ασφάλεια». Παράλληλα, γνωρίζει ότι η παρουσία της πίσω από το τιμόνι μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τη διάθεση των επιβατών. «Είμαι ο άνθρωπος που ξεκινάει τη μέρα πολλών επιβατών. Ένα καλημέρα και ένα χαμόγελο μπορεί να αλλάξει τη διάθεσή τους και αυτό με κάνει να νιώθω όμορφα». Η ίδια μιλά με ενθουσιασμό και για την πρόκληση της οδήγησης ενός τόσο μεγάλου οχήματος μέσα σε δύσκολες κυκλοφοριακές συνθήκες: «Η ικανότητα να χειρίζομαι ένα τόσο μεγάλο όχημα με ακρίβεια και ασφάλεια, ειδικά μέσα στην κίνηση, είναι μια πρόκληση που με συναρπάζει και με κάνει να νιώθω υπερήφανη που είμαι μέλος της Ο.ΣΥ. Μ.Α.Ε.».

Από τη θέση του οδηγού, η πόλη αποκαλύπτει ένα διαφορετικό πρόσωπο. «Η πόλη μέσα από το παρμπρίζ του λεωφορείου είναι σαν μία ζωντανή ταινία», αναφέρει χαρακτηριστικά. Μέσα σε αυτή την καθημερινή «ταινία» υπάρχουν στιγμές που μένουν χαραγμένες στη μνήμη. «Υπάρχουν πολλές στιγμές καλοσύνης μέσα στο χάος της κίνησης που έχουν χαραχθεί στο μυαλό μου», εξηγεί, καθώς θυμάται ένα μικρό περιστατικό που την συγκίνησε: «Όταν ένα μικρό κοριτσάκι είπε στη μαμά της με θαυμασμό “κοίτα μαμά, γυναίκα οδηγός”». Αντίστοιχα έντονη έμεινε και η περίοδος της πανδημίας. «Παρά την ανασφάλεια που επικρατούσε, οι επιβάτες του λεωφορείου, με τις μάσκες φορεμένες, μου έλεγαν καλημέρα και έβλεπα τα μάτια τους να χαμογελάνε».

Σε μια νέα γυναίκα που σκέφτεται να ακολουθήσει το ίδιο επαγγελματικό μονοπάτι, μιλά με ειλικρίνεια για τις απαιτήσεις αλλά και τις ανταμοιβές της δουλειάς. «Θα περιέγραφα τη δουλειά μου ως μία πολύ απαιτητική και υπεύθυνη εργασία που σου δίνει, όμως, τρομερή αίσθηση ελευθερίας και ανεξαρτησίας». Τονίζει ότι πρόκειται για ένα επάγγελμα με ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα: «Είναι μία δουλειά με μεγάλη κοινωνική προσφορά, υπάρχει έντονο το στοιχείο της επικοινωνίας, καθώς επίσης σταθερότητα και καλές προοπτικές εξέλιξης». Δεν παραλείπει όμως και τις δυσκολίες: «Στον αντίποδα υπάρχει η σωματική και ψυχική κούραση, που με τον καιρό συνηθίζεται. Χρειάζεται μεγάλη συγκέντρωση, υπομονή και ψυχραιμία, ενώ υπάρχουν βάρδιες και σπαστά ωράρια». Το μήνυμα που θέλει να στείλει είναι ξεκάθαρο: «Το τιμόνι δεν έχει φύλο, έχει ικανότητα, και η δουλειά μας σε ανταμείβει με αυτοπεποίθηση».

Στην αρχή της επαγγελματικής πορείας της, η παρουσία μιας γυναίκας σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο χώρο δεν πέρασε απαρατήρητη. «Στην αρχή τα βλέμματα ήταν πιο αυστηρά από ένα μέρος επιβατών, ακόμη και συναδέλφων», θυμάται. Αντί όμως να λειτουργήσει αποθαρρυντικά, το αντιμετώπισε ως κίνητρο. «Το θεώρησα περισσότερο ως μια πρόκληση να σπάσω τα στερεότυπα, αποδεικνύοντας το πάθος μου για τη δουλειά, καθώς επίσης τις ικανότητες και τον επαγγελματισμό μου». Με τα χρόνια, η εμπειρία άλλαξε τα δεδομένα: «Πλέον η εμπειρία μου έχει δείξει ότι οι επιβάτες και οι συνάδελφοι εκτιμούν την ικανότητα και την ασφάλεια, ανεξαρτήτως αν είμαι γυναίκα». Για εκείνη, η ουσία της δουλειάς βρίσκεται αλλού: «Σε ένα επάγγελμα παραδοσιακά ανδροκρατούμενο, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να αποδείξεις ότι μπορείς να οδηγήσεις ένα μεγάλο όχημα, αλλά ότι μπορείς να διαχειριστείς με την ίδια ψυχραιμία δύσκολες συνθήκες».

Μιλώντας για το επιβατικό κοινό, θα ήθελε κυρίως περισσότερη κατανόηση απέναντι στις πραγματικές συνθήκες της δουλειάς. «Θα ήθελα το επιβατικό κοινό να είναι πιο ενημερωμένο για τα δικαιώματα αλλά και τις υποχρεώσεις του», εξηγεί. Συχνά, οι καθυστερήσεις δεν εξαρτώνται από τον οδηγό. «Να κατανοήσουν ότι οι καθυστερήσεις των δρομολογίων συχνά δεν οφείλονται σε υπαιτιότητα του οδηγού αλλά στην κυκλοφοριακή συμφόρηση». Η κίνηση στην πόλη είναι ιδιαίτερα απαιτητική, γι’ αυτό και ο σεβασμός είναι καθοριστικός: «Η κίνηση μέσα στην πόλη είναι εξαιρετικά στρεσογόνα και ο σεβασμός και η ψυχραιμία, τόσο από την πλευρά του οδηγού όσο και από την πλευρά του επιβάτη, είναι πολύ σημαντικά». Υπάρχουν, επίσης, ζητήματα ασφάλειας που πολλοί αγνοούν. «Ένα μεγάλο όχημα έχει πολλές “νεκρές γωνίες”, γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερη προσοχή τόσο από τους επιβάτες όσο και από τους οδηγούς Ι.Χ. Ο συνωστισμός στην μπροστινή πόρτα περιορίζει την ορατότητα των οδηγών και είναι επικίνδυνος».

Η διαχείριση της έντασης στον δρόμο είναι καθημερινή πρόκληση. «Η κίνηση είναι μέρος της δουλειάς μου. Διατηρώ πάντα ψυχραιμία, εφαρμόζοντας αμυντική οδήγηση», λέει. Η προτεραιότητα είναι πάντα η ασφάλεια: «Δεν βιάζομαι να κερδίσω χρόνο, αλλά να φτάσω με ασφάλεια». Σε αυτό βοηθούν η υπομονή και η ευγένεια. «Χρειάζεται υπομονή, επικοινωνία και ευγένεια, με την οποία μπορείς να κερδίσεις και τους πιο απαιτητικούς επιβάτες». Μετά το τέλος της βάρδιας, βρίσκει τρόπους να αποφορτίζεται από την ένταση της ημέρας. «Εγώ προσωπικά προτιμώ τον χορό, το περπάτημα και να αφιερώνω χρόνο στους ανθρώπους που αγαπώ».

Αν υπάρχει ένα μάθημα που της έχει διδάξει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο αυτή η δουλειά, το συνοψίζει με απλότητα: «Η αξία της υπομονής, του αλληλοσεβασμού και της ενσυναίσθησης».

«Έχω αποδεχθεί ότι η φύση του επαγγέλματος μου απαιτεί ευελιξία»

Για μια νοσηλεύτρια σε παιδιατρικό νοσοκομείο, η νυχτερινή βάρδια απαιτεί συνεχής εγρήγορση, ψυχραιμία και υπευθυνότητα. Όπως εξηγεί η Βάσια Γκάρτζιου, Νοσηλεύτρια στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζει δουλεύοντας νύχτα είναι η διαταραχή του βιολογικού της ρυθμού και η σωματική κόπωση.

«Η έλλειψη ενός σταθερού προγράμματος επηρεάζει την καθημερινότητά μου καθώς χρειάζεται συνεχής προσαρμογή για να διατηρώ την ενέργεια αλλά και την συγκέντρωση μου. Παράλληλα, στο παιδιατρικό περιβάλλον η νύχτα πάντα απαιτεί αυξημένη υπευθυνότητα και ψυχραιμία. Συχνά καλούμαστε να διαχειριστούμε επείγουσες καταστάσεις με λιγότερο προσωπικό ενώ τα παιδιά και οι γονείς τους πολλές φορές χρειάζονται επιπλέον συναισθηματική υποστήριξη» σημειώνει. Φυσικά, αυτό απαιτεί αντοχή, ενσυναίσθηση αλλά και επαγγελματική εγρήγορση, αλλά παρά το γεγονός ότι οι νυχτερινές βάρδιες έχουν προκλήσεις, εκείνη προσπαθεί πάντα να οργανώνει σωστά τον χρόνο της και την ξεκούραση της, ώστε να ανταποκρίνεται με συνέπεια και υπευθυνότητα στον ρόλο της.

Η κούραση από τις νυχτερινές βάρδιες είναι αναμενόμενη γι’ αυτό και προσπαθεί να ακούει το σώμα της, να εξασφαλίζει επαρκή ύπνο πριν και μετά τις βάρδιες και κυρίως να αποφεύγει την υπερφόρτωση υποχρεώσεων τις ημέρες εκείνες. «Δίνω έμφαση στη διατήρηση μιας, όσο το δυνατόν σταθερής ρουτίνας, ώστε να περιορίζω και τις επιπτώσεις της εναλλαγής ωραρίου. Σε ό,τι αφορά την κοινωνική μου ζωή, οι αντίθετοι ρυθμοί πράγματι δημιουργούν προκλήσεις. Υπάρχουν ημέρες που πρέπει να επιλέξω την ξεκούραση αντί για μια κοινωνική δραστηριότητα. Δεν είναι πάντα εύκολο να συγχρονίζεσαι με το πρόγραμμα των άλλων όμως με σωστή οργάνωση καταφέρνω να διατηρώ ισορροπία».

Φεύγοντας το πρωί από το νοσοκομείο υπάρχουν στιγμές που σκέφτεται κάποια περιστατικά ιδιαίτερα αν η βάρδια ήταν απαιτητική. «Ωστόσο θεωρώ πως είναι πολύ σημαντικό να διαχωρίζω την επαγγελματική από την προσωπική μου ζωή. Με τον καιρό έχω αναπτύξει τρόπους αποφόρτισης και συνειδητής αποστασιοποίησης ώστε να μπορώ να ξεκουράζομαι και να επανέρχομαι στην εργασία μου με καθαρό μυαλό και ψυχραιμία».

Σε μία παιδιατρική κλινική η νύχτα μπορεί να ενισχύσει τους φόβους και την ανησυχία των παιδιών. Για αυτό, προσπαθεί να δημιουργεί ένα περιβάλλον ασφάλειας και σιγουριάς με ήρεμη παρουσία και προσεκτική επικοινωνία, προσαρμοσμένη πάντα στην ηλικία του κάθε παιδιού. «Ακούμε τα παιδιά, τα καθησυχάζουμε και εξηγούμε με απλό τρόπο ότι τους συμβαίνει ώστε να μειωθεί η αίσθηση του φόβου. Όταν ένα παιδί αισθάνεται πόνο, η αντιμετώπιση είναι άμεση και προσαρμοσμένη στην ηλικία και τις ανάγκες του. Παράλληλα, φροντίζω να ενημερώνονται οι γονείς και να νιώθουν στήριξη γιατί η ηρεμία τους επηρεάζει άμεσα και τα παιδιά.

Η ομαδικότητα και η υποστήριξη που υπάρχει στην ομάδα της, βοηθούν τη Βάσια να παραμένει συγκεντρωμένη και ψύχραιμη καθώς ξέρει ότι μπορούν να στηρίζονται ο ένας στον άλλον σε δύσκολες στιγμές. «Η γνώση ότι η παρουσία και η φροντίδα μας έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια και την ευημερία των μικρών ασθενών, είναι κινητήριος παράγοντας για μένα. Η συνεργασία με τους συναδέλφους, η εμπειρία και η οργάνωση μας μου δίνουν τη δύναμη να συνεχίζω και να ανταποκρίνομαι με συνέπεια και υπευθυνότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της βάρδιας».

Αν τη ρωτήσεις ποια είναι η πιο συγκινητική ή απροσδόκητα όμορφη στιγμή που έχει ζήσει μέσα στη νύχτα θα σου πει: «Θυμάμαι ένα παιδί το οποίο νοσηλευόταν για αρκετό διάστημα χωρίς όμως να έχει τη μητέρα ή τον πατέρα δίπλα του, οπότε το φροντίζαμε κυρίως εμείς, το νοσηλευτικό προσωπικό. Μερικές φορές ξυπνούσε μέσα στη νύχτα και έκλαιγε. Τότε πήγαινα κοντά του, το έπαιρνα αγκαλιά και πολλές φορές καθόμουν μαζί του μέχρι να ηρεμήσει και να ξανακοιμηθεί. Είναι μια μικρή στιγμή αλλά δείχνει κάτι που μπορεί να συμβεί στις νυχτερινές βάρδιες και ειδικά όταν ένα παιδί για τον οποιοδήποτε λόγο δεν συνοδεύεται από τους γονείς του. Πέρα από τη νοσηλευτική φροντίδα πολλές φορές γινόμαστε και η παρουσία που χρειάζεται ένα παιδί για να νιώσει ασφάλεια».

 Η νυχτερινή βάρδια είναι «απαιτητική», τονίζει. «Απαιτεί συνεχής εγρήγορση, ψυχραιμία και υπευθυνότητα. Είναι ώρες κατά τις οποίες οι ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους είναι πιο έντονες, το προσωπικό είναι περιορισμένο και κάθε απόφαση πρέπει να λαμβάνεται προσεκτικά».

«Η Αθήνα το βράδυ βάζει τα καλά της»

«Εγώ μεγάλωσα μέσα στο ταξί. Ήταν ο μπαμπάς μου ταξιτζής. Όλες μου οι αναμνήσεις από παιδί, είναι μέσα σε ένα κίτρινο αυτοκίνητο - από τις βόλτες μας, τις χαρές μας, τις λύπες μας, τις διακοπές μας μέχρι τις Κυριακές σε ένα βενζινάδικο να πλένουμε εγώ και η αδερφή μου το ταξί με τον μπαμπά. Όταν ο μπαμπάς βγήκε στη σύνταξη, ήρθε από μόνο του να ασχοληθώ κι εγώ με το ταξί. Το αγαπώ και είμαι χαρούμενη που ασχολούμαι με αυτό τα τελευταία 15 χρόνια».

Η Αθήνα το βράδυ κινείται σε διαφορετικούς ρυθμούς. Είναι πιο ήσυχη και ο κόσμος πιο χαλαρός. Όπως εξηγεί η κ. Ειρήνη Μ. «Η Αθήνα είναι όμορφη και την μέρα και τη νύχτα. Αλλά τη νύχτα βάζει τα καλά της. Είναι μια όμορφη πόλη, σταματά να έχει τόση πολλή κίνηση. Βέβαια, ο κόσμος έχει αλλάξει, δεν είναι όπως πριν χρόνια που δουλεύαμε το ταξί. Δεν είναι τόσο χαρούμενα τα πράγματα, παλιά ο κόσμος έβγαινε σε θέατρα, έβγαινε καθημερινές, έβγαινε για ένα ποτό. Υπήρχε ζωή. Τώρα, η Αθήνα δουλεύει πιο πολύ Παρασκευή και Σάββατο. Δεν είναι όμως τόσο ζωντανός ο κόσμος, είναι πιο θλιμμένος και μαζεμένος. Όμως, το βράδυ είναι πιο χαλαρός, γιατί βγαίνει για διασκέδαση. Και πιο ανοιχτός στο να μιλήσει, ακριβώς γιατί είναι πιο χαλαρός».

Στο ζήτημα της προκατάληψης, αυτό φαίνεται πως έχει αλλάξει με τα χρόνια. «Τα τελευταία χρόνια δεν έχω βιώσει προκατάληψη. Νομίζω ότι το 90% χαίρεται που είμαι γυναίκα οδηγός ταξί. Ανοίγουν την πόρτα και λένε «α, γυναίκα, τι ωραία». Έχω αντιμετωπίσει στα πρώτα χρόνια της δουλειάς μου, βέβαια, προκατάληψη. Θυμάμαι να μπαίνει ζευγάρι στο ταξί, ηλικίας 55-60 ετών, να ανοίγει ο σύζυγος την πόρτα και με το που είδε ότι είμαι γυναίκα, να την κλείνει και να φεύγουν».

Τι γίνεται όμως με το ζήτημα της ασφάλειας, για μία γυναίκα που εργάζεται τη νύχτα και έρχεται σε επαφή με τον κόσμο, μέσα σε ένα αυτοκίνητο; «Εγώ δουλεύω σε ραδιοταξί. Όταν δουλεύεις με κάποιο ραδιοταξί είσαι καλυμμένος στο θέμα της ασφάλειας. Είναι πιο ασφαλή τα πράγματα. Δεν δουλεύω στο δρόμο, το ραδιοταξί είναι μια οικογένεια. Σαν οδηγός δίνω τα στοιχεία μου και αντίστοιχα τα δίνει και ο πελάτης».

Για μία γυναίκα που εργάζεται βράδυ, πώς επηρεάζεται η προσωπική της ζωή και κυρίως πώς επαναπρογραμματίζει την καθημερινότητά της; Η κ. Ειρήνη Μ. απαντά πως όλα γίνονται αρκεί να υπάρχει υπομονή και κατανόηση. «Εγώ το ταξί το δουλεύω με τον σύζυγο. Αλλά όπως σε κάθε επάγγελμα που έχει νυχτερινή βάρδια (είτε γιατρός είτε νοσηλευτής είτε εκάβ), πάντα είναι δύσκολο να ενταχθείς την άλλη μέρα και να έχεις παιδιά και να συντονίσεις μια οικογένεια και να προσπαθήσεις να τα φέρεις όλα σε πρόγραμμα και εις πέρας. Βέβαια, όλα γίνονται με υπομονή, αγάπη και κατανόηση στην οικογένεια».

Αν υπάρχουν μία λέξη για τη δουλειά και ένα συναίσθημα, τότε «αυτά είναι επιβίωση και χαρά». Όπως προσθέτει η κ. Ειρήνη «σε κάθε δουλειά αντιμετωπίζεις και τα καλά και τα άσχημα, αλλά αν υπερισχύει το καλό, τότε μόνο χαρά μπορώ να νιώθω».

«Η νύχτα απαιτεί ψυχραιμία και στρατηγικό προγραμματισμό»

Για τη Φωτεινή Φραγκιαδουλάκη, η οδήγηση ενός ιδιαίτερου οχήματος όπως το Τραμ αποτελούσε πάντα πρόκληση. Το γεγονός ότι εργάζεται σε έναν χώρο που παραδοσιακά θεωρούνταν ανδροκρατούμενος δεν λειτούργησε ανασταλτικά· αντίθετα, το εξέλαβε ως μια ευκαιρία να αποδείξει στην πράξη ότι η ικανότητα, η συνέπεια και η υπευθυνότητα δεν έχουν φύλο.

Όταν πέφτει το σκοτάδι και οι δρόμοι αδειάζουν, η εικόνα της Αθήνας μέσα από το παρμπρίζ του Τραμ αλλάζει. Η πόλη γίνεται πιο ήσυχη, πιο όμορφη και παράδοξα πιο «φωτεινή».

Η νυχτερινή βάρδια φέρνει μαζί της και την έκπληξη των επιβατών. Δεν είναι σπάνιο, ειδικά τις προχωρημένες ώρες, να βλέπει κανείς τον θαυμασμό στα πρόσωπά τους όταν συνειδητοποιούν ότι στο τιμόνι βρίσκεται μια γυναίκα. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα κρύβεται μια απαιτητική προετοιμασία. Η κυριότερη πρόκληση είναι η διαχείριση της κόπωσης, καθώς το σώμα οφείλει να ανταποκριθεί σε διαφορετικούς ρυθμούς.

Η επαφή με το κοινό τη νύχτα απαιτεί ειδικούς χειρισμούς. Η Φωτεινή Φραγκιαδουλάκη έρχεται συχνά αντιμέτωπη με επιβάτες φορτισμένους από την ένταση της ημέρας ή με περιπτώσεις ανθρώπων που, μετά από νυχτερινή έξοδο, δυσκολεύονται να συμμορφωθούν με τις υποδείξεις αποβίβασης. «Είναι στιγμές που απαιτούν ψυχραιμία, καθαρό μυαλό και στενή συνεργασία με το Κέντρο Ελέγχου. Η ετοιμότητα και η καθαρότητα σκέψης είναι απαραίτητα εργαλεία για τη διαχείριση τέτοιων περιστατικών».

Ο επαναπρογραμματισμός της καθημερινότητας είναι το «κλειδί» για τη δική της ισορροπία. Η νυχτερινή εργασία επιβάλλει μια πιο έξυπνη οργάνωση του χρόνου, στην οποία η υποστήριξη και η κατανόηση από το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αποφόρτιση από τις δυσκολίες μιας απαιτητικής καθημερινότητας.

Είναι η δέσμευση απέναντι στους χιλιάδες επιβάτες που μεταφέρει καθημερινά, διασφαλίζοντας ότι θα φτάσουν στον προορισμό τους με ασφάλεια, ακόμη και όταν η υπόλοιπη πόλη κοιμάται.

«Μια νύχτα στην εφημερία είναι απρόβλεπτη, όπως και η ζωή»

Στις ώρες που η πόλη σιωπά και οι περισσότεροι άνθρωποι ξεκουράζονται, η ζωή στο νοσοκομείο ακολουθεί έναν εντελώς διαφορετικό ρυθμό. Για τους γιατρούς της νυχτερινής εφημερίας, η καθημερινότητα αποκτά μια άλλη διάσταση - πιο απαιτητική, πιο έντονη, αλλά και βαθιά ανθρώπινη. Όπως περιγράφει η Νικολέττα Φοινιώτου, «υπάρχει το οξύμωρο της νύχτας, μια περίεργη και ιδιαίτερη αίσθηση. Η πόλη κοιμάται, αλλά στο νοσοκομείο υπάρχει ένταση».

Η νύχτα, εξηγεί, δεν είναι μόνο σωματικά απαιτητική, αλλά και βιολογικά αντίθετη με τον φυσικό ρυθμό του οργανισμού. «Ο οργανισμός είναι προγραμματισμένος να “ζητά” ξεκούραση το βράδυ. Όταν όμως βρίσκεσαι σε εφημερία καλείσαι να λειτουργήσεις και να πάρεις αποφάσεις κόντρα στο βιολογικό σου ρολόι». Μέσα σε αυτή τη συνθήκη αναδύεται μια ιδιαίτερη ισορροπία ανάμεσα στην κούραση και την ευθύνη: «Καθώς οι ώρες περνούν και το σώμα και το μυαλό αναζητούν ξεκούραση, καλείσαι να παραμείνεις απόλυτα συγκεντρωμένη και να ανταποκριθείς στο καθήκον». Η πίεση είναι συχνά έντονη, όμως μαζί της έρχεται και μια βαθιά συνειδητοποίηση: «Συνειδητοποιείς πολύ έντονα τα όρια αλλά και τις δυνατότητες του ανθρώπινου οργανισμού».

Η ατμόσφαιρα της νύχτας στο νοσοκομείο έχει τους δικούς της ήχους και τις δικές της εναλλαγές. Για λίγα λεπτά μπορεί να επικρατεί σχετική ηρεμία, μόνο με τους ήχους των μηχανημάτων στους διαδρόμους, και μέσα σε δευτερόλεπτα όλα να αλλάξουν. «Κάπως έτσι είναι και η εφημερία. Όπως και η ζωή, είναι απρόβλεπτη», λέει. «Μπορεί για λίγο να ακούς μόνο τους ήχους των μηχανημάτων και τη σχετική ηρεμία του νοσοκομείου και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα όλα να αλλάξουν». Σε αυτές τις στιγμές, το ανθρώπινο στοιχείο γίνεται ακόμη πιο έντονο. «Έρχεσαι καθημερινά σε επαφή με τον φόβο, τον πόνο και το άγχος των ασθενών που βρίσκονται σε μια δύσκολη στιγμή». Και όπως στη ζωή, έτσι και στην εφημερία, αυτές οι στιγμές μπορεί να είναι βαθιά φορτισμένες.

Η επιλογή της ιατρικής, ωστόσο, είναι μια διαδρομή μακρά και απαιτητική. Η ίδια η γιατρός βρίσκεται σε μια ηλικία που της επιτρέπει να κοιτάξει πίσω και να αναλογιστεί τη διαδρομή. «Βρίσκομαι και εγώ σε μια ηλικία που είναι κομβική και με κάνει να συνειδητοποιώ ότι αλλιώς βλέπει κανείς τη ζωή στα 18 και αλλιώς στα 30». Από την είσοδο στη σχολή μέχρι την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης και των εξετάσεων ειδικότητας μπορεί να περάσουν περισσότερα από δέκα χρόνια - μια περίοδος κατά την οποία αλλάζουν πολλά, τόσο στη ζωή όσο και στον τρόπο που βλέπει κανείς τον εαυτό του. Για όποια γυναίκα σκέφτεται να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο, η συμβουλή της είναι απλή αλλά ουσιαστική: «Αν κάποια σκέφτεται να ακολουθήσει την ιατρική, θα έλεγα να το κάνει με επίγνωση αλλά και με αλήθεια απέναντι στον εαυτό της. Είναι μια πορεία που απαιτεί χρόνο, αφοσίωση, διαρκή μάθηση και αντοχές, αλλά ταυτόχρονα σε διαμορφώνει».

Παρότι η ίδια έχει επιλέξει μια ειδικότητα που παραδοσιακά θεωρείται ανδροκρατούμενη, δεν αισθάνθηκε ότι χρειάστηκε να αποδείξει περισσότερα λόγω φύλου. «Δεν έχω νιώσει ότι είμαι λιγότερο επαρκής ή ότι μου έχουν δοθεί λιγότερες ευκαιρίες σε σχέση με έναν άνδρα συνάδελφο», σημειώνει, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η στάση με την οποία αντιμετωπίζει κανείς τις προκλήσεις παίζει σημαντικό ρόλο.

Παράλληλα, αναφέρεται σε μια συζήτηση που άκουσε πρόσφατα στο podcast Women in Urology, όπου γυναίκες ουρολόγοι μοιράζονταν τις εμπειρίες τους και μιλούσαν για το λεγόμενο imposter syndrome στους γιατρούς - το αίσθημα ότι ίσως δεν αξίζεις τη θέση σου, ακόμη κι αν έχεις εργαστεί σκληρά για να φτάσεις εκεί. «Πολλοί νέοι γιατροί, ιδιαίτερα σε απαιτητικούς χώρους όπως η χειρουργική και η ουρολογία, μπορεί κάποιες στιγμές να αμφισβητούν τον εαυτό τους, ακόμη κι αν αντικειμενικά είναι πολύ ικανοί», εξηγεί. Γι’ αυτό και το μήνυμα που θα ήθελε να στείλει στις γυναίκες συναδέλφους της είναι σαφές: «Όταν υπάρχει εμπιστοσύνη στις ικανότητές σου, μπορείς να προχωρήσεις και να εξελιχθείς με τον δικό σου τρόπο και στον δικό σου ρυθμό». Και πράγματι, όπως παρατηρεί, όλο και περισσότερες γυναίκες επιλέγουν τον χώρο της ουρολογίας, κάτι που σταδιακά αλλάζει την εικόνα της ειδικότητας. «Δεν είναι θέμα φύλου ούτε ένας αγώνας δρόμου. Ο καθένας ακολουθεί τη δική του πορεία».

Μέσα σε αυτή την απαιτητική καθημερινότητα, η νυχτερινή εργασία συχνά παραμένει αόρατη για τον έξω κόσμο. «Αυτό που θα ήθελα να επικοινωνήσω», λέει, «είναι ότι οι γιατροί - αλλά και όλοι οι επαγγελματίες υγείας που εργάζονται τη νύχτα - προσπαθούν να δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό, συχνά μετά από πολλές ώρες συνεχούς δουλειάς και κάτω από μεγάλη πίεση και ευθύνη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κοινωνία δεν το αντιλαμβάνεται ή δεν υπάρχει ενσυναίσθηση».

Και όταν η εφημερία τελειώνει, η μετάβαση πίσω στην καθημερινότητα της ημέρας δεν είναι πάντα απλή. «Η μετάβαση εξαρτάται αρκετά από το πόσο “έντονη” ήταν η βάρδια», εξηγεί. Η συσσωρευμένη κούραση του 24ώρου συνυπάρχει με την ανάγκη να συνεχιστεί κανονικά η λειτουργία της κλινικής την επόμενη ημέρα. «Δεν είναι πάντα εύκολο να αποφορτιστείς αμέσως. Συχνά κουβαλάς μαζί σου κάποιες στιγμές ή σκέψεις από την εφημερία». Με τον καιρό, ωστόσο, μαθαίνει κανείς να βρίσκει μια ισορροπία και να αφήνει χώρο για ξεκούραση.

Ίσως όμως το σημαντικότερο μάθημα που φέρνουν οι νυχτερινές ώρες της ιατρικής να αφορά τον τρόπο που βλέπει κανείς τη ζωή. «Σίγουρα έχει αλλάξει ο τρόπος που βλέπω και αντιμετωπίζω τη ζωή», λέει. Η καθημερινή επαφή με δύσκολες καταστάσεις λειτουργεί συχνά σαν καθρέφτης, οδηγώντας σε σκέψεις, συναισθήματα και μια προσωπική αναζήτηση. «Όλο αυτό σε εξελίσσει όχι μόνο ως ιατρό αλλά και ως άνθρωπο». Και ίσως, όπως παραδέχεται, να είναι ακριβώς οι πιο δύσκολες στιγμές εκείνες που αφήνουν το βαθύτερο αποτύπωμα: «Είναι κυρίως οι πιο δύσκολες ή “αρνητικές” εμπειρίες που σε διαμορφώνουν περισσότερο - ένα βαρύ περιστατικό, μια επιπλοκή, μια στιγμή αμφιβολίας. Αυτές είναι που τελικά σε βελτιώνουν και σε ωριμάζουν».